W Polsce uchwalono przepisy wprowadzające czasowy podatek od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw paliwowych. Ustawa z 18 września 2026 roku ma objąć ponadprzeciętne korzyści ze sprzedaży paliw ciekłych osiągane w okresie od 1 marca 2026 roku do 31 marca 2027 roku. Nowa danina jest odpowiedzią na wzrost cen surowców i zakłócenia na światowym rynku ropy naftowej związane z konfliktem na Bliskim Wschodzie. Według Ministerstwa Finansów wpływy z podatku mają pomóc sfinansować działania osłonowe ograniczające skutki wysokich cen paliw. Przepisy dotyczące podatku od nadzwyczajnych zysków budzą jednak wątpliwości konstytucyjne, między innymi ze względu na objęcie daniną okresu poprzedzającego wejście ustawy w życie. Prezydent RP podpisał ustawę 1 października 2026 roku, a następnie skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Samo skierowanie wniosku do Trybunału nie oznacza jednak, że ustawa została uchylona. Ocena zgodności przyjętych rozwiązań z Konstytucją wymaga odrębnego rozstrzygnięcia.
Kto zapłaci podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych?
Zgodnie z art. 5 ustawy z 18 września 2026 roku podatkiem od nadzwyczajnych zysków zostaną objęte podmioty prowadzące na terytorium Polski, samodzielnie lub za pośrednictwem innego podmiotu, działalność w zakresie wytwarzania paliw ciekłych albo obrotu paliwami ciekłymi na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą. Ustawa nie przewiduje kryterium polegającego na osiąganiu co najmniej 75% obrotu z określonego rodzaju działalności. O objęciu podatkiem decyduje zakres prowadzonej działalności i spełnienie warunków wskazanych w krajowych przepisach.
Nowy podatek obejmuje przede wszystkim podmioty zajmujące się produkcją paliw ciekłych oraz przedsiębiorców prowadzących obrót paliwami ciekłymi na podstawie odpowiedniej koncesji dotyczącej obrotu z zagranicą.
Lokalna stacja benzynowa, która wyłącznie sprzedaje paliwo zakupione od krajowego dostawcy i nie prowadzi działalności określonej w art. 5 ustawy, nie jest podatnikiem tej daniny. Nie wynika to jednak z jej wielkości ani wysokości marży detalicznej, lecz z ustawowego zakresu opodatkowania. Sam status małego przedsiębiorcy nie stanowi odrębnego zwolnienia. Przedsiębiorcy analizujący własną strukturę przychodów mogą śledzić interpretacje oraz bieżące wytyczne księgowe w serwisie https://www.podatnik.info/, gdzie szczegółowo omawiane są zagadnienia rozliczania obciążeń podatkowych.
Za jaki okres i w jakich terminach firmy paliwowe rozliczą nowy podatek?
Ustawa określa szczególny okres podatkowy obejmujący czas od 1 marca 2026 roku do 31 marca 2027 roku. Oznacza to, że podatek dotyczy również przychodów osiągniętych przed główną datą wejścia ustawy w życie, przypadającą na 1 listopada 2026 roku. Takie rozwiązanie budzi wątpliwości związane z zasadą ochrony zaufania do państwa i stanowionego prawa oraz zakazem niedopuszczalnej retroakcji. Zastrzeżenia dotyczące konstytucyjności ustawy zostały formalnie przedstawione przez Prezydenta RP, który skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej.
Polska ustawa przewiduje porównanie rzeczywistych przychodów ze sprzedaży paliw ciekłych z przychodami hipotetycznymi, obliczonymi na podstawie marży referencyjnej.
Marżę referencyjną ustala się na podstawie średniej marży sprzedaży paliw osiągniętej przez danego podatnika w 2025 roku, powiększonej o 20%. Jeżeli tak ustalona marża jest niższa niż 2%, przyjmuje się marżę referencyjną na poziomie 2%. Taką samą wartość stosuje się wobec podatników, którzy nie prowadzili wskazanej w ustawie działalności w 2025 roku.
Podstawę obliczenia podatku stanowi dodatnia nadwyżka przychodów faktycznych nad hipotetycznymi, ustalona zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 ustawy. Nie jest to zatem proste porównanie rocznego dochodu ze średnim zyskiem z poprzednich czterech lat.
Ustawa określa stawkę podatku od nadzwyczajnych zysków na poziomie 60% podstawy jego obliczenia. Oznacza to, że daniną objęta zostanie nadwyżka ustalona zgodnie z ustawowym mechanizmem porównania przychodów faktycznych i hipotetycznych.
Przewidziano jednak dodatkowe ograniczenie dla podatników, którzy nie zajmują się wytwarzaniem paliw ciekłych. W ich przypadku należny podatek nie może przekroczyć 50% odpowiednio ustalonego dochodu lub zysku netto przypadającego proporcjonalnie na szczególny rok podatkowy.
Podatek od nadzwyczajnych zysków nie może być również zaliczony do kosztów uzyskania przychodów przy rozliczaniu PIT lub CIT.
Podatek od nadzwyczajnych zysków będzie rozliczany poprzez miesięczne zaliczki obliczane narastająco. Pierwsza zaliczka obejmie okres od 1 marca do 31 października 2026 roku i powinna zostać wpłacona do 25 listopada 2026 roku. Kolejne zaliczki będą płatne do 25. dnia miesiąca za miesiące poprzednie.
Ostateczne zeznanie podatkowe należy złożyć elektronicznie do 31 grudnia 2027 roku. W tym samym terminie podatnik będzie zobowiązany do uregulowania należnego podatku lub różnicy między podatkiem należnym a sumą wpłaconych zaliczek.
Jak nowy podatek może wpłynąć na ceny paliw na stacjach?
Podatek od nadzwyczajnych zysków obciąża określone przedsiębiorstwa paliwowe, a nie bezpośrednio kierowców. Jego wprowadzenie nie oznacza więc automatycznej zmiany cen na stacjach benzynowych. Wpływy z daniny mają natomiast wspierać finansowanie czasowych działań osłonowych w ramach programu „Ceny Paliwa Niżej”, obejmujących między innymi obniżone stawki VAT i akcyzy. Choć polskie przepisy nawiązują do wcześniejszych rozwiązań unijnych, mają odrębną konstrukcję prawną i wymagają oceny pod kątem zgodności z obowiązującym prawem. Długoterminowy wpływ podatku na rynek paliw, rentowność przedsiębiorstw i ich przyszłe inwestycje będzie można ocenić dopiero na podstawie rzeczywistych skutków jego stosowania.
